Kgoro ya Maphelo le Ditirelo tša Leago
MMUŠO WA PROFENSE
YA
MAITEMOGELO LE DINYAKWA TŠA BATŠOFE KA MPUMALANGA
Nyakišišo yeo e tšerwego ke Khansele ya Dinyakisišo tša Mahlale a Batho goba yona Human Sciences Research Council ka tšhomišano le Kgoro ya Maphelo le Ditirelo tša Leago.
Ba bitšwa bomma le botatago setšhaba sa rena, eupša ka nako tše dingwe ga ba fiwe lerato le tlhompho yeo e ba swanetšego.
Ka diphetogo mo setšhabeng le ditlhohlo tša go swana le HIV le AIDS, bohlokwa bja batšofe bo thomile go nyakega gore re kgone go boloka tlemagano ya leago, setho, le boiphedišo bja malapa a rena.
Batšofe ga ba swanela go bonwa bjalo ka baamogedi bao ba ituletšego fela ba tšwelopele, eupša ba swanetše ke go bonwa ba bapala karolo ye bohlokwa mahlakoreng ka moka a tlhabollo.
A re ba feng thekgo gammogo le tlhompho yeo ba e nyakago go phetha morero wo bohlokwa wo.
Dinyakwa tše Lesome tšeo di Tumilego kudu
Pukwana ye e re tlišetša dinyakwa tše lesome tšeo di tumilego kudu tša batšofe gammogo le dikeletšo tša thuto ye.
Diphetogo tša Dipalopalo (Ditemokrafi) tša Malapa ao a akareditšwego
Malapa a 1002 ao a nago le batho ba mengwaga ye 60 le go feta a ile a akaretšwa;
Go utulotšwe gore go na le basadi ba ba 3 go monna yo mongwe le yo mongwe mo sehlopheng sa mengwaga yeo e swanago gomme 71% ya mohlala wa dinyakišišo e be e le bahlologadi,
% e na le leloko le tee ka lapa
% e na le meloko ye mebedi le go feta,
% e be e le malapa a leloko leo le tshetšwego ao a nago feela le batšofe le ditlogolo,
% ya batšofe ga se ba ka ba huduga,
% e dula mafelong a bodulo ao a lego dinagamagae.
Thušo ka tlhokomelo ya ditlogolo le bana bao ba lwalago
% e hlokomela batšofe bao ba lwalago
% e hlokomela bana ba mengwaga ya go tloga ka 0 go fihla ka 18
% e hlokomela bana ba mengwaga ya go tloga ka 0 go fihla ka 6
% e kopana le mathata ao a lekanetšego goya go ao a lego a magolo mo go faneng ka tlhokomelo.
% ga ba humene tšhelete ya tlhokomelo.
Ditšhelete tša mphiwa fela di šomela lelapa ka moka
% ya batšofe ke dihlogo tša malapa
% ya bao ba hwetšago dineelo go tšwa go mmušo ba di šomiša go dinyakwa tša ka lapeng.
Dikeletšo:
Batšofe ba swanetšwe ke go thekgwa go tšwetšapele tlhabollo ya bongwana e sale ka pele.
Dikgato di swanetše go diragatšwe go thekga bagologolo ka tlhokomelo ya bana,
Mohlala, ka mokgwa wo dikamano tša ka gare ga meloko di swanetsego go tshwarwa ka gona
Batswadi ba swanetše go tlengwa semolao go lefela tšhelete ya fepa bana.
Ditiro tšeo e sego tša tlwaelo tšeo di ka tlišago ditseno go oketša tšhelete ya Thušo ya Batšofe di swanetše go thongwa.
Mabokgoni ao a nyakago go bala, go ngwala & go hlakantšha
% ga ba kgone go bala seo se ngwadilwego
% ga ba kgone go šoma ka tšhelete
% ga ba kgone go ngwala maina a bona
% ga ba kgone go tlatša setlankana sa pankeng goba sa posong
Dikeletšo:
Mmotlolo wa bjale wa ABET o swanetše gore o lebelelwe ka leswa le mekgwa e meswa ya go thekga batšofe ka mabokgoni ao a itšego a tlhabollo a swanetše go ntšhwa.
Dipanka di swanetše go hlohloletšwa go fana ka mananeo ao a tlogo ruta batšofe gore panka e šoma bjang, di-ATM, bj.bj..
Kgakollo ya pele ga ge motho a tlogela modiro e swanetše gore e thongwe go lokišetša batšofe khuduego yeo e lapišago yeo e amanago le botšofadi.
Ditshenyagalelo tša Mmasepala tšeo e lego gore di a rekega tša Go sepelelana
Ditirelo tša mmasepala e be e le ditirelo tšeo e lego gore ga di kgotsofatše.
Dikeletšo:
Mmušo o swanetše go dira gore ditirelo tša motheo di be gona kua dinagamagaeng.
Batšofe ba bontšhitše tumo ya go ka lefa ge e le gore ditirelo di ka fiwa ka mehla le gona ya ba tšeo di tsepamego ka theko yeo e kwagalago.
Batšofe bao e lego dihlogo tša malapa ba swanetše go lokollwa go lefa meetse le mohlagatse.
Meetse le Tlhwekišo
% ba šomiša mohlagase go tšhuma mabone
Didirišwa tša dintlwana tša boithomelo ke tša maemo a fase kudu;
% ba šomiša dintlwana tša boithomelo tša molete
% ga ba na dintlwana tša boithomelo
% ba na le meetse a pompi ka dijarateng tša bona.
Dikeletšo:
Bao ba fanago ka ditirelo ba swanetše go arolelana didirišwa le maiteko go tšwetšapele peakanyo le phihlelelo ya ditirelo.
Go Godiša Setšo sa Tlhompho
% ba na le maikutlo a gore batšofe ba bontšhwa tlhompho ye nyane go feta ke mola e be e sa le ba baswa
Nako ye ntši ga e tšewe ba theeleditšwe
Baotlodi ba banyane ba ditekisi le bao ba fanago ka ditirelo ba bonwe e le bao ba se nago boitshwaro
Dikeletšo
Batšofe ba swantšwe ke go bonwa byale ka batšeakarolo ba mahlahla, ntle le go ba bao ba thušegago.
Masolo a swanetše go pharwa dikolong,go bo raditaba le go bao ba fanago ka ditirelo go tšwetša pele tlhompho go batšofe.
Ka lebaka la mapheko a setšo le maleme magareng ga bao ba fanago ka ditirelo le batšofe(modirelwa),ditoloki di swanetše go ba gona(lebakanyana)
Go hlohloletšwe baithuti ba baso go ithuta mošomo wa go tsošološa
Go hlohloletša dirutegi tša makgowa go ithuta maleme a tlhago le ditšo.
Kago ya Dintlo
250 ba bontšhitše gore ba nyaka bodulo gomme 24% feela ke bona ba bo hweditšego.
Kago ya dintlo e be ele magareng ga ditirelo tše bohlokwa tšeo di ilego tša balelwa fase.
120 e be ba nyaka tlhokomelo ya setšhaba goba ya moagong gomme 16% feela ya bona ya e hwetša.
Dikeletšo:
Go nyakišiša mekgwa ye mengwe ya tlhokomelo ya moagong e.g kago ya dintlo ka sehlopha
Dinolofatši tšeo di Šireletšegilego kgole le Magae a bona
Batšofe ba rata go dula le meloko ya bona, eupsha ba nyaka lefelo leo ba ka ikwa ba šireletšegile, ba be le lefelo leo ba ka beago dilo tša bona , gore ba kgone go tšwa mo ntlong."
Dinamelwa
520 ba bontšhitše gore ba nyaka dinamelwa mola 91% ya bona ba di hweditše.
% feela ba bontšhitše gore ditirelo tša dinamelwa ga tša loka goba go fetiša go se loke.Dihlopha tša tsepelelo ba beile gore se se hlola ke go sehlomphe,tšhwarompe le kgobolo ka baotledi ba ditekisi.
Tirelo ya go se kgotšofatše e bonagala mo ditseleng tšeo e sego tše dikgolo.
Batšofe bao ba dulago mekutwaneng ya metsesetoropong ba lefa gantšhi dinamelwa go ya go hwetša ditirelo tša go swana le dikliniki le go ya mafelong ao mphiwa fela o hwetšwago gona.
% ba lefa R11 go ya go R15
% ba lefa R15+
Dikeletšo
Dinamelwa tšeo di tla go thušwa ka mašeleng di swanetše go tlišwa ka matšatši a mphiwa
Fela kudu go batho bao ba tšwago ba le mekutwaneng ya metsesetoropong le dipolaseng.
Polokego
Batšofe ba kwa ba se ba šireletšega, kudu ka matšatši a mphiwa fela.
% ba kwa ba šireletšegile ga nnyane goba ba se ba šireletšega le ga nnyane mo ditikologong tša bona.
Ba boletše ka go tšhoga bana bao e lego ba bona.
Maikutlo a mohuta wo a bewa ke bohloki,go hloka mošomo le go hloka tlhompho.
Dikeletšo:
Bašomi kamoka bao ba šomelago lefapa la setšhaba le maphodisa ba swanetšwe ke go lebelelwa.
Ditirelo tša Pabalelo
250 ba bontšhitše gore ba nyaka ditirelo tša pabalelo mola 32% feela e di hweditše.
% e re khwaliti ya ditirelo tša pabalelo ga se ye e lokilego.
860 ba bontšhitše gore ba nyaka polokego ya leago mola 91% ba e hweditše.
% ba bone khwaliti ya ditirelo tša polokego ya leago di lokile.
Ka potšišo ye e fapanego 84% ba bone ditirelo tša mphiwa fela byale ka ditirelo tše dikaone tšeo batšofe ba di hweditšego.
Dikeletšo:
Tše masometshela ka ye nako di fiwa mašeleng mola tše šupa di sa le mo lenaneo tetelong.
Se ke tlhalošo ye kopana ya pego yeo e kwagalago yeo maikemišetšo a yona e lego go tsebiša bakgathatema ka moka ka ga dikutollo tša nyakišišo. Go bohlokwa gore re šetše dikutollo tše ge maano a dirwa.
Dinyakwa tša batšofe ke maikarabelo a batho ka moka.
Amogela batšofe ka tlotlego le tlhompho yeo e ba swanetšego.
Go hwetša tshedimošo ye nngwe, ikgokaganye le:
Kgoro ya Maphelo le Ditirelo tša Leago
Go hwetša tsebo ka nyakišišo Go hwetša tsebo ka
Leletša mogala wo: Lenaneo la Batšofe
Mogala 013 766 3053 Mogala 013 766 3185
